AI in week 47
Bonjour! Ik was een paar dagen naar Lille voor een lezing dus ik ben nog in de Franse modus (daar helaas wel net zoveel regen als hier) In die Franse regen las ik het schitterende stuk dat Nienke Schipper schreef, waarin ze mij een techno-feministe noemt, daar schreef ik van de week op de socials al wat meer over, en nu ook hier.
Klasse(n)blunders
Een paar weken terug had ik het over het geweldige boek Wetenschapper voor de klas van Jacquelien Bulterman, over de kloof tussen onderzoek en praktijk. Daarover schreen pedagoog Pedro De Bruyckere trouwens ook een geweldig stuk, waarin hij een paper beschrijft dat lesgeven beschrijft als "craft rather than a science" Ik ben het daar denk ik grotendeels wel mee eens (De Bruyckere niet helemaal) want ja, er is een hoop onderzoek, maar het is ook aanvoelen, proberen, aftasten. Leraren krijgen dus soms, alsdus het paper, research fatigue, weer een nieuw soort onderzoek dat ze in hun werk moeten gaan proberen. Terwijl lesgeven dus niet alleen een kwestie is van de wetenschap verzint iets en leraren moeten het alleen nog even doen in de klas, het zou wederkerige relaties moeten zijn. En juist dat is wat Bulterman steeds in haar werk doet, die overlap zoeken en zelf voelen. Haar boek is dus echt een aanrader en ik mocht er drie weggeven.
Maar ja, ik was met alle drukte rondom mijn eigen boek niet eens aan de winnaars toegekomen, maar bij deze:
Mijn epic fail dateert uit de jaren 90... Ik gaf een paar uur per week les Nederlands op een basisschool in Frankrijk (ja ja, Nederlands in Frankrijk, dat was vlak bij de grens met Vlaanderen). Liedjes zingen, paar woordjes aanleren, spelletjes spelen... Ik mocht geen Frans woord zeggen, alleen Nederlands spreken. Vrijdagmiddag, laatste uurtjes. Kinderen doodmoe, ik kreeg ze niet mee. Ik kijk naar buiten en zie daar wat koeien herkauwen. Gezien de gelijkenis met m'n leerlingen roep ik gefrustreerd: "Jullie zijn net een stelletje koeien!".
Meteen staat de klas op z'n kop: "Ooooh Madame a dit 'couilles' !". Ik heb dan onder veel gejoel moeten uitleggen dat "koeien" die dieren in de wei zijn en geen kloten... (van TdL)
Mijn oud-studente Katka stuurde deze in:
In samenwerking met collega's mentoren 4 havo heb ik een mentorles ontwikkeld over leerstrategieën: hoe je teksten beter leest om meer te onthouden, hoe je aantekeningen maakt, mindmaps tekent, flashcards gebruikt, jezelf overhoort, je weet wel... De leerlingen bestudeerden in groepjes diverse leerstrategieën en presenteerden ze giechelend voor de klas. Dat ging best aardig.
Aan het einde vraag ik de leerlingen of er nog iets niet genoemd is wat zij bij het leren gebruiken. Een jongen achterin de klas steekt zijn hand op: "Chat GPT!" Ik vraag aan de klas wie hem allemaal bij het leren gebruikt. Alle handen schieten omhoog. Toch vraag ik voor de zekerheid of er iemand is die hem niet als leerhulp gebruikt.
Van achterin de klas hoor ik een geamuseerde kreet: "Jij?"
En wat te denken van deze slapstick?!
Les biologie en seksualiteit. Nog in de tijd dat de kunstpiemels op een plateau er nog niet waren. Daar sta je dan met je condoom en een bezem. Om een hand vrij te maken had ik die tussen mijn benen geklemd. De klas vond dat grappig, dus ik zocht iets anders. Ik vroeg wat naĂŻef aan een meisje vooraan of zij niet even de stok kon vasthouden. De klas gierde het uit. Ik ook. Uiteindelijk maar tussen tafels geklemd.
De les was [er] sowieso eentje voor de geschiedenis boeken. Tijdens het omdoen van het condoom komt de zeer strenge conrector binnen, die zoals nu de neiging had om direct zijn vraag te stellen, ongeacht wat je doet in de les. Als docent was ik ook een beetje bang voor hem.
Dus op zijn vraag: "Kan ik je wat vragen?"
Antwoordde ik: "Nee, nu niet. Zoals je ziet ben ik even bezig."
De klas werd doodstil. De conrector ook en droop mompelend af.
Misschien had mijn afwijzing naar deze man nog wel meer indruk op de leerlingen gemaakt dan al het andere wat gebeurde in de les. ;)
Een van mijn (achteraf) nuttigste fails stond een tijdje terug in een column voor Onderwijsblad:
In een van mijn eerste lessen op de middelbare school kwam een brugklasser naar mij toe, in zijn hand de leerzame invulbladen waar ik twee dagen aan gewerkt had, met de mededeling dat hij van zijn moeder niets hoefde te doen dat weerstand bij hem opriep. En werkbladen waren "niet leuk".
In die column ging ik vooral in op zijn weigering onder het mom van niet leuk, maar er is nog wel meer te zeggen over deze mislukking. Want ik had in deze lessen met leuke werkbladen de aanname gedaan dat leerlingen wilden leren programmeren. Ik had ervoor alleen ervaring opgedaan op de TU Delft waar ik ook programmeeronderwijs gaf, en ik ging er, zonder dat ik dat zelf goed doorhad, van uit dat leerlingen zin hadden in Python. Maar voor deze doelgroep, ontdekte ik al vrij snel, moest ik veel harder werken om uit te leggen waarom het eigenlijk nuttig, zinvol of leuk zou zijn om het ĂĽberhaupt te gaan leren.
Welke wereld krijgen we met AI?
Vorige week gaf ik een lezing op de VU voor AI-kritische collega's [[2]] en dat was fijn, want ik kon, among friends, losgaan over een vraag die wat mij betreft veel te weinig gesteld wordt in de AI-discourse: "Welke wereld krijgen we als we AI omarmen?" Een soort categorisch imperatief van Kant ("Act only according to that maxim whereby you can at the same time will that it should become a universal law." [[1]])
Leerlingen en studenten, je hoort het voortdurend echt overal, gaan toch wel AI gebruiken, dus laten we ze er verantwoord mee om leren gaan.
Maar ik vind het zo vreselijk vermoeiend dat het lijkt alsof er geen verschil is tussen "wij zeggen dat het mag en ze gebruiken AI" en "wij zeggen dat het niet mag en ze gebruiken toch AI". De normen die wij zetten hebben heus wel effect, ook als studenten ze niet naleven. Hoe voel jij je zelf als je iets doet waarvan je weet dat je leidinggevende (of kind, of partner) het eigenlijk niet goed vindt? Wij zijn de adults in the room, moeten wij niet (ook) vertellen hoe ze naar de wereld zouden kunnen kijken?
Ten eerste is het een interessante vraag, denk ik, of studenten het allemaal wel met plezier gebruiken. Ik denk dat deze skeet een onderbelicht probleem blootlegt:
1.) We may not be adequately prepared for how angry students are about tech. 2.) They are not all angry for the same reasons. 3.) Being angry at it doesn’t mean they aren’t using it. The sense of entrapment fuels the anger.
Studenten kunnen best AI gebruiken omdat ze het idee hebben dat ze het moeten, van ons (het is de toekomst!) of omdat ze denken dat hun werk anders onderdoet voor dat van hun medestudenten. Dat maakt nogal uit voor hun houding over onze houding. Als wij ze leren dat het goed is, nee zelfs beter, als er technologie tussen mij als docent en de student in zit, zelfs als ze die technologie dus met tegenzin gebruiken. Maar ik wil geen gepolijste AI-stukken van studenten, ik wil zien wie ze zijn. Zij hebben er ook recht op dat ik dat zie, zodat ze feedback kunnen krijgen op wie ze echt zijn, en ik denk dat ze dat een veel fijnere boodschap vinden, eerlijk gezegd.
Maar zelfs als AI-gebruik voor studenten het beste zou zijn (ik geloof dat niet hè, maar stel even dat) wat krijgen we dan voor een wereld? Een wereld waarin er nog meer datacentra nodig zijn, waarin er nog meer geld en macht naar techbazen gaat.
We zeggen als onderwijsinstellingen (en vooral voor een universiteit vind ik dat kwalijk, en vooral voor een universiteit zoals de VU die zich wil verhouden tot haar maatschappelijke verantwoordelijkheid en daar vaak goed in slaagt zoals bij het stoppen met fossiel-onderzoek) prima joh! We krijgen een heerlijke fijne wereld als jullie (en wijzelf) allemaal aan de AI gaan.
Maakt ons niet uit dat Microsoft de mailbox van het strafhof dichtzet, gebruik Copilot. Boeit ons niet dat Sam Altman zegt dat hij eigenhandig "all of physics" gaat oplossen, of Amodei over biologie, trouwens. Helemaal niet schofferend hoor voor onze betacollega's, gebruik ChatGPT maar om lekker snel je huiswerk te doen!
Dit soort "hoera voor de toekomst"-marketing laat studenten zien wat wij denken dat de toekomst gaat zijn. Maar daarbij verliezen we uit het oog dat wij met onze houding de wereld van morgen vormgeven.
En dat is breder dan AI gebruik. Als wij als docenten studenten de hele tijd bespioneren en controleren met "cop shit" dan leren studenten dat het heel normaal is dat mensen met macht (want dat zijn we) alles bijhouden wat je doet. Dat je het normaal gaat vinden dat je docent met een Meta-bril de collegezaal in komt. Zelfs als die dingen, zoals zo bij Penn zeggen "an investment in improving instruction to benefit student success" zijn, dan leren studenten ook dat het gewoon is om overal gefilmd en getrackt te worden, terwijl onderzoek ondertussen laat zien dat dat slecht is voor je gezondheid. Je krijgt er namelijk anticipatory stress van! Nou, dat geloof ik meteen.
Maar goed het kan altijd erger, studenten in de UK moeten niet alleen bang zijn dat Turnitin (een plagiaat-checker die ook Pangram-achtige AI-detectie ondersteunt) hun werk als AI aanmerkt, maar ook dat de tool in kwestie hun werk gaat gebruiken om AI op te trainen! (dank voor deze tip, lezer Bart!)
Het stuk van de BBC maakt een goed punt over consent:
"If your university is using Turnitin and it's using student-submitted work to train AI services, you can't meaningfully consent to that because you have to submit your work to get marked," he said.
We zien ook weer goed hoe AI aan hele andere regels gehouden wordt dan de rest van de wereld, want als ik data van mijn studenten wil verzamelen voor onderzoeksdoeleinden moet ik (geheel terecht!!!) toestemming verzamelen en mag ik mijn macht als docent niet gebruiken om ze aan te zetten tot meedoen (bijv een beter cijfer geven bij deelname).
Slecht nieuws
In geen ander land is de loonkloof tussen mannen en vrouwen zo groot als in Slovenië, Italië, Griekenland? Ownee! Nederland! Wat zijn we toch een gaaf landje!
Vrouwen verdienen gemiddeld 33.366 euro bruto per jaar, tegenover 48.437 euro voor mannen. [...]
Ook het verschil tussen het aandeel laagbetaalde vrouwen en mannen is in Nederland het grootst van de EU. Van de werkende vrouwen heeft 44 procent een laagbetaalde baan, tegenover 28 procent van de werkende mannen.
Komt natuurlijk door die suffe vrouwtjes hè, die kiezen zelf zo'n slechtbetaalde baan? En nog in deeltijd ook. Nothing to see dus hier hoor, en zeker niet iets om wat aan te doen met beleid. Want een wet die dit moet tegengaan... Daar moeten we nog even op wachten!
En dan nog twee hele slechte nieuwsjes. Knuffels met ingebouwde taalmodellen, what could possibly go wrong? Nou denk ik eerlijk gezegd al als ik die mormeltjes zie: die komen er bij mij niet in, maar het resultaat van NBC News, die er drie testte, was niet best.

Als je de knuffels vragen stelt over oorlogsgeweld, vertellen de knuffels daar gewoon over, misschien niet supergeschikt voor een kleuter? Ook konden ze simpele woordjes zoals "apple" niet spellen terwijl ze natuurlijk wel in de markt gezet worden als educatief. Maar ergens nog natuurlijk dan die mislukkingen (niet steeds op de hallucinaties focusen Hermans!) is dat kinderen hier toch van leren nun fantasie niet te gebruiken! Je hebt geen taalmodel nodig om mee te spelen als je drie bent, je kan het prima zelf.
Ok, en dan de laatste. Niet alleen zijn datacentra an sich slecht voor ons mensen en de natuur, er zit ook nog eens een gigantische opportunity cost aan vast, omdat we er zoveel bouwmateriaal en menskracht op stuk slaan, bouwen ze in de VS nauwelijks nog andere dingen (linkje wel Substack, helaas).
Goed nieuws
We hebben er heel heel lang op moeten wachten, maar deel IV is eindelijk uit. Maar, kan het aan de torenhoge verwachtingen voldoen?!
GTA zegt u? Neeeeeee, ik heb het over de megamindbending en zeer verslavende boekenserie Over de berekening van ruimte!! van de Deense Solvej Balle, over een vrouw die vastzit in een zich steeds maar herhalende 18 november. Echt een aanrader, het is zo'n unieke serie! De Engelse versie van deel 6 kwam deze week uit–want het was 18 november, snap je— dus lezen maar! (de Nederlandse was er al een tijdje, kwam ik deze week achter). En heb je de eerste vijf delen gemist tot nu toe? Begin nu snel met lezen dan zit je volgend jaar klaar voor het laatste deel.
Ok, haha, geestig, maar ook GTA IV is natuurlijk uit. Dus Balle moet toch even wachten, ik ga de rest van de dag lekker in mijn pyjama op de bank gamen. Tot nu toe zijn de reviews heel erg positief, en we kunnen eindelijk met een vrouwelijk karakter spelen. Ook dat is voor mij technofeminisme, dat er plek is voor vrouwen en hun verhalen in games, al kan je je natuurlijk altijd afvragen welke representatie empowering is en welke juist rolbevestigend, zoals je je dat ook van Beyoncé of Taylor Swift kan afvragen. Net als Maggie Smith doet in haar nieuwe The Slicks, moet ik nog op kauwen maar komt zeker nog een keer langs hiero.
Geniet van GTA en/of van Over de berekening van ruimte, en ondertussen van je boterham!
[[1]]: Gestolen van Wikipedia want dat vertrouw ik nog!
[[2]]: Ben je een VU-collega en wil je connecten met andere AI-kritische collega's? We hebben een Signalgroep waar ook jij in mag, mail me en ik zet je erbij!
Member discussion