Volkskrant: Ik geloof simpelweg dat een mens een ziel heeft en een machine niet

Bestaat God? Een geweldig onderwerp voor een nachtelijke discussie met vrienden in het café of juist voor een diepgaand academisch werk. Maar iedereen weet: uiteindelijk is er op die vraag geen antwoord; we zullen het nooit weten. En dat is oké.

Gelovigen zien het bewijs overal. Kijk nou naar de schoonheid van de wereld – de indrukwekkende Himalaya, het schitterend gekleurde verendek van de ijsvogel. Zo mooi, dat kan toch alleen uit de koker van een maker komen? Of in de mensheid, in de liefde die je voelt voor je naasten en je kinderen; dat is het dichtst dat je bij God kunt komen. Of juist de onbaatzuchtigheid waarmee mensen totale vreemden helpen in tijden van nood? Dat is toch goddelijkheid in actie? Toch?

Atheïsten echter laten zich nooit overtuigen. Geloven in God is een sprookje, een verhaal dat we onszelf vertellen om ons wat beter te voelen over de ellende in de wereld of om moreel handelen makkelijker te maken. Als opstandige tiener verzette ik me ook tegen de onzinnigheid van het geloof: waarom zou je je leven daar nu door laten leiden? Het slaat nergens op.

Gelukkig voor mij trof ik een geniale leraar levensbeschouwing, die mij erop wees dat de hele wereld leunt op geloof. Weet je ooit zeker dat je ouders van je houden, of je verkering? Nee, toch? Je gelooft dat iemand van je houdt, los van het bewijs dat zich daarvoor aandient. En dat zit ook in kleine dingen, zoals in het geloof dat iemand die vraagt of hij alsje-alsjeblieft voor mag bij de koffiebar omdat-ie zo’n haast heeft, niet in je gezicht liegt.

Geloven doen we dus allemaal, de een in God en de ander niet. Discussiëren daarover kan waardevol zijn, liefdevol, maar overtuigt zelden: de een gelooft, de ander niet. Argumenten zullen dat niet oplossen: wie is ooit gelovig geworden door iemand die ’m op schitterende bergen of veertjes wees? Ach ja, nu je het zo zegt! Dat moet God inderdaad wel geweest zijn. Nee.

Helaas hebben niet al mijn vakgenoten kennis mogen maken met het evangelie van meneer Derksen. God bleven ze voor zichzelf altijd wegredeneren; in mijn vakgebied voerde het atheïsme – zeker het New Atheïsme van bijvoorbeeld Richard Dawkins, dat geloof op logische in plaats van morele gronden afwees – lange tijd de boventoon.

Maar tegen één ‘almighty being’ bleken ze niet opgewassen: het kryptoniet voor de bèta’s, de taalmodellen. Zo werd een Google-programmeur in 2022 zo geobsedeerd door het idee dat de chatbot waaraan hij werkte bewustzijn zou hebben, dat het bedrijf hem schorste. Topman Dario Amodei van Anthropic wilde eerder dit jaar in de New York Times de mogelijkheid van AI-bewustzijn niet uitsluiten.Opeens horen we uit hun monden eensluidend dezelfde argumentatie die we kennen van gelovigen: kijk nou hoe geavanceerd de uitvoer is, zo mooi, zo geniaal; die wiskundige bewijzen, dat kan toch alleen bewustzijn zijn? En kijk nou wat het teweegbrengt bij mensen? Ze worden er slimmer van, reflectiever, empathischer, dat kan toch alleen een denkend wezen zijn?

Maar op dezelfde wijze als deze argumenten atheïsten nooit zullen overtuigen, overtuigen ze mij nu niet. Ik geloof simpelweg dat een mens een ziel heeft en een machine niet. Dat hoeft trouwens geen religieus gegeven te zijn, je hoeft niet te geloven dat een ziel door een god gegeven is, om te geloven dat ieder mens uniek is. Je hoeft maar een klein kind te zien opgroeien dat langzaam een eigen karakter ontwikkelt om te zien: dat is een uniek mensje in wording, anders dan alle andere mensen.

Voor mij kan een machine dat nooit hebben, die mix van genen, opvoeding en ervaring die iemand tot iemand maakt. Maar ik vind het prima dat een ander gelooft dat AI wel een ziel heeft, of een bewustzijn, pijn kan voelen of ervaringen kan hebben. You do you.

Maar stop alsjeblieft met die pogingen om te overtuigen op basis van de uitvoer van een taalmodel. Hoe mooi de wereld ook is, je hoeft niet te geloven dat die door een god zo mooi is. Hoe geavanceerd een taalmodel ook is, we hoeven niet te geloven dat dat door een bewustzijn zo is.

English

Is there a God? It's a great topic for a late night debate with friends in a cafe, or for thorough academic work. But we all know: there is no answer to the question, we will simply never know. And that's ok.

The faithful see proof everywhere. Look at the beauty in the world--the impressive Himalaya, the splendid colors of the kingfisher. So beautiful, it can only come from a maker's hand. They see proof in people, in the love you feel for your loved ones and your children. Or in the selflessness with which people help total strangers in need. That is godliness in action, right?

To an atheist however, none of this is convicing. Believing in God is a fairytale, a story we tell ourselves to feel better about the mess we made of this world, or to ease our own morality. When I was a grumpy teenager, I riled against the sillyness of faith: why would you let it guide your life? It does not make any sense.

Luckily I was taught by a brilliant religious studies teacher in high school, who explained the whole world works on faith. You will never know for sure that your parents or your lover truly love you, even if there is "proof". This faith exists in small things too, like someone who asks to cut ahead in line at a coffee shop, you trust they don't like to your face about being in a hurry.

So, we all have faith, and some have faith in God. Debating that can be valuable, loving, but it rarely convinces. Arguments wpn't settle it, who every turned into a believer based on beautiful mountains or feathers. "Ah, yes, if you put it like that... That mist have been God". No.

Sadly not all of my fellow programmers have been taught the gospel of mister Derksen. They kept reasoning God away; atheism was always the norm–especially the New Atheisme of Richard Dawkins, which rejected religion on logical rather than normal grounds.

But they were not ready for one ‘almighty being’: language models, the cryptonite for natural scientists. A Google programmer became so obsessed with the idea that the chatbot that he was working on was alive that he was suspended. Dario Amodei of Anthropic did not want to rule out the possibility that AI has a conciousness in New York Times earlier this year.

Suddenly we hear the same arguments from them that we know of religious people: look how advanced the output is, beautiful, brilliant, the mathjematical proofs, it must be a conciousness! And look what it does to people, it makes them smarter, more reflective, more empathetic, this must be a living being?

But much like these arguments will never convince atheists to start believing, these arguments don't convince me. I believe that people have a soul, and machines don't. And that does not even have to be a religious belief, if you see a small human being develop into its own character you see that they differ form all aother people on the planet.

To me, a machine will never have that unique nix of genes, upbringing and experiences that make someone into someone. Fine if someone believes that a has a soul or a conciousness, can feel pain of have experiences. You do you.

But please stop trying to convince me based on the outputs of a model. However beautiful the world is, we don't have to believe a god made it like that. However beautiful a language model, we don't have to believe a conciousness made it that way.